Bez dostępu do wody zdatnej do picia, czystego powietrza i żyznej gleby nie jesteśmy w stanie żyć. Obecne tempo i poziom zanieczyszczania środowiska powoduje nieodwracalne negatywne zmiany na Ziemi. Jedynym znanym rozwiązaniem jest wdrażanie szeregu technologii i zmian zachowań konsumenckich, które mogą redukować to oddziaływanie do minimum.

Wielokrotnie wykazano wpływ plastikowej butelki na środowisko naturalne i skutki klimatyczne. Decyzje konsumentów to tylko element całej serii zdarzeń. Rozpoczynając od rozpoznania lub wykreowania potrzeby, aż do dostarczenia produktu do konsumenta.

Dotychczas najczęściej obowiązującym systemem produkcyjnym była gospodarka linearna. Polega ona na zachowaniu ciągu następstw związanych z wytwarzaniem i dostarczaniem produktów.

Wydobyte lub pozyskane w inny sposób surowce są przetwarzane do półproduktów. Następnie z nich powstają produkty. Po ich wykorzystaniu, zazwyczaj trafiają na składowisko odpadów. Tak samo, jak znaczna ilość odpadów wytworzonych w procesach produkcyjnych oraz transportowych.

Wieloletnia intensywna eksploatacja surowców, w szczególności nieodnawialnych spowodowała znaczne skurczenie się dostępnych zasobów przy jednoczesnym silnym zanieczyszczeniu środowiska.

Drogą do złagodzenia wpływu naszej działalności na środowisko naturalne jest Gospodarka Obiegu Zamkniętego lub Ekonomia Cyrkularna (Circular economy) – pojęcia coraz bardziej popularne w debacie publicznej, która zaczyna mieć szerokie grono aktywnych uczestników. Najnowsze wyróżnienie magazynu TIME dla Grety Thunberg, jako człowieka roku 2019 potwierdza kierunek najważniejszych wspólnych działań, które muszą zostać podjęte w celu ratowania klimatu naszej planety.

Ideą GOZ jest stworzenie doskonale i harmonijnie funkcjonującego społeczeństwa, które wykorzystując wiedzę i innowacyjne technologie oraz chęć do ewentualnych wyrzeczeń nie wpływa negatywnie na środowisko naturalne. Dotyczy to wszystkich obszarów współczesnej gospodarki oraz stref życia oraz jego komfortu.

W dobrze działającym systemie opartym na gospodarce cyrkularnej uwzględnia się harmonię pomiędzy wartością i rolą człowieka dla danego procesu, nakładem inwestycji i długoterminowym wpływem na środowisko.

Cztery filary tej idei to gospodarka, społeczeństwo, środowisko oraz prawo. Wspólne cele i zaangażowanie wszystkich właścicieli stron odpowiedzialnych za procesy i odbiorców jest realne do osiągnięcia.

Z perspektywy przemysłu gospodarka cyrkularna jest możliwa do wdrożenia na wszystkich etapach.

Pierwszym z nich jest projektowanie. To najważniejszy etap, który nadaje ton dalszemu cyklowi życia produktu. Podstawą są właściwie dobrane surowce do wytworzenia komponentów,  z których powstaje produkt. Następnie stworzona prosta konstrukcja umożliwiająca samodzielny montaż i demontaż poszczególnych elementów. Pozwala to na redukcję objętości towaru do transportu oraz umożliwia łatwą wymianę uszkodzonych elementów poprzez użytkownika finalnego. Wydłuża korzystanie z różnych dóbr konsumenckich, pozwala na znaczną optymalizację kosztów transportu oraz możliwość naprawy bez zbędnych wydatków energii. Najprostszym przykładem może być wykorzystywanie wysokiej jakości tworzyw lub stopów metali do produkcji kół zębatych, które nie ścierają się lub nie pękają nadmiernie szybko. A w przypadku ich uszkodzenia są proste i tanie do wymiany.

Przykład wykorzystania: sprzęt kuchenny, ogrodowy, zabawki.

Podsumowując, projektowanie dla recyklingu wpływa na prawidłowy dobór surowców / komponentów i ostateczne wykonanie produktu. Przekłada się to na koszt demontażu i zagospodarowania elementów składowych stanowiących finalnie odpad. To natomiast na proste i niskoemisyjne przetworzenie na nowe produkty.

Kolejnym krokiem jest produkcja i dystrybucja, która ma największy wpływ środowiskowy oraz determinuje koszt produktów dla konsumenta ostatecznego i marżę dla producenta.

Na tym etapie najistotniejsze jest wykluczenie lub minimalizowanie wykorzystania surowców, które nie pochodzą z recyklingu, redukcja ilości odpadów poprodukcyjnych i optymalne wykorzystanie energii. Osoby zaangażowane w operację na pewno zwracają uwagę na  poziom uczestnictwa w tym procesie pracowników i sprzętu. Wartość sprzedażowa surowców odpadowych w ostatnich latach znacznie spadła, przy jednoczesnym skokowym wzroście kosztów pracy i zagospodarowania odpadów mieszanych oraz tych przeznaczonych do pełnej utylizacji. W związku z czym kluczowym staje się dogłębne analizowanie tych obszarów, które stanowią niezbędne do funkcjonowania przedsiębiorstwa elementy procesu, a są nadal możliwe do zoptymalizowania. Główne punkty generowania kosztów związanych z gospodarką odpadami w przedsiębiorstwie to logistyka wewnętrzna, praca manualna, ergonomia, sprzęt i akcesoria, przepływ informacji, reagowanie na sytuacje nowe lub kryzysowe, sposób postępowania i określanie obszarów odpowiedzialności poszczególnych pracowników.

Przykład zastosowania: delegacja obowiązków, oznakowanie stanowisk, szkolenia kadry, optymalne wykorzystanie sprzętu, czas pracy.

Obszar konsumenta to najbardziej wymagający odcinek, na którym GOZ ma najtrudniejszą rolę do spełnienia, aby cała idea mogła funkcjonować.

Bazą do wprowadzenia jakiegokolwiek systemu opartego na idei i wartości wspólnej oraz mądrego zarządzania nim jest zrozumienie celu i potrzeb wprowadzenia niezbędnych zmian. Najważniejsza wówczas staje się edukacja. Wszyscy uczestnicy danego procesu muszą doskonale wiedzieć, jaka jest ich rola oraz znać wartość poszczególnych etapów tych działań. Prawidłowe przedstawienie wpływu jednostek oraz pokazanie efektu synergii wszystkich uczestników procesu np. pracowników jednej firmy potrafi diametralnie zmienić nastawienie tych osób, które poprzez dotychczasowe niezrozumienie podstaw, nie potrafiły chętnie współuczestniczyć w zmianie.

Bardzo istotne jest prowadzenie dobrze przygotowanych merytorycznie kampanii edukacyjnych dedykowanych dla wszystkich grup społecznych i wiekowych. Podstawą jest korzystanie ze zweryfikowanych źródeł informacji, najlepszych i najnowszych stosowanych praktyk oraz doświadczonych edukatorów. Ich rolą jest przekazanie wiedzy tak, aby wspólny czas zajęć przełożył się efektywnie na dalsze postępowanie słuchaczy i wartościowe korzystanie z pozyskanej wiedzy. 

Najlepszym przykładem w tym obszarze jest Szwecja. Wieloletnia edukacja ekologiczna i związana z tym nabyta świadomość konsumencka przekłada się w tym kraju na osiąganie prawie 99% odzysku odpadów. Niemalże 50 lat Szwedzi uczą się jak i dlaczego powinno się dbać o środowisko. Szeroko zakrojona kampania społeczna przekłada się na wymierne efekty, które są wzorem do naśladowania dla nas wszystkich.

Szwedzkie Återvinningscentral , czyli lokalne centrale recyklingowe stanowią stały element infrastrukturalny dla każdej gminy. Wszyscy jej mieszkańcy mają swobodny i bezpłatny dostęp do takiego punktu. Wesołe weekendowe rodzinne wizyty nie są niczym zaskakującym w takich miejscach. Nie ma odpadu, którego stacja nie może przyjąć od prywatnego użytkownika. Pozostali, czyli przedsiębiorcy mają zapewnione doradztwo i dedykowaną usługę odbioru wytwarzanych przez siebie odpadów na najwyższym dostępnym poziomie. Odpady przywiezione do stacji recyklingu także są odbierane, ale odpłatnie wg ustalonych stawek. Wszystkie takie działania związane są ze stałym eliminowaniem niepożądanego wpływu na środowisko przez wszystkich wytwórców odpadów.

Podsumowując, dobrze wyedukowane społeczeństwo świadomie wybiera produkty, które po zakończeniu swojego funkcjonowania mogą zostać łatwo zdemontowane, a powstałe odpady poddane recyklingowi. To samo dotyczy przedsiębiorców, którzy wprowadzając na rynek swoje produkty, dbają o ich jakość i wpływ na środowisko na każdym etapie cyklu życia produktu.